Baz yağlara eklenen katkı malzemeleri
Bitmiş bir madeni yağın performansını yalnız baz yağ belirlemez. Aşınma önleyiciden köpük kesiciye kadar bir dizi katkı, yağa aradığınız koruma ve ömrü kazandırır.
Bu rehber 20 katkı türünü; kimyasal sınıfı, görevi, performansa katkısı, imalatta kullanıldığı yağ tipi, ağırlıkça tipik dozajı ve tipik rengi ile birlikte listeler.
Ayrıca katkıların motor, hidrolik, dişli, türbin yağları ile greslerde hangi amaçla kullanıldığını, örnek katkı paketi formülasyon aralıklarını ve ASTM D1500 renk referansını içerir.
Katkı paketleri birlikte çalışarak yağın çok fonksiyonlu korumasını oluşturur; bu nedenle tek bir katkının dozajına değil, paketin dengesine bakmak gerekir.
1. Aşınma önleyici (Antiwear)
- Kimyasal sınıfı: ZDDP (Zinc Dialkyldithiophosphate)
- Görevi: metal yüzeylerde koruyucu film oluşturarak aşınmayı önler.
- Performans katkısı: aşınma korunması, yük taşıma kapasitesi, oksidasyon stabilitesi
- İmalatta kullanım yeri: motor yağları, dişli yağları, hidrolik yağlar
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,08 – 0,14
- Tipik görünüm: açık sarı – kehribar
2. Antioksidan (Oxidation Inhibitor)
- Kimyasal sınıfı: aminik / fenolik antioksidanlar
- Görevi: yağın oksidasyonunu ve yaşlanmasını geciktirir.
- Performans katkısı: yağ ömrünü uzatır, tortu ve çamur oluşumunu azaltır, asit oluşumunu azaltır
- İmalatta kullanım yeri: tüm yağ tipleri (motor, hidrolik, dişli, türbin)
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,05 – 0,30
- Tipik görünüm: açık sarı
3. Deterjan (Detergent)
- Kimyasal sınıfı: sülfonatik kalsiyum / magnezyum
- Görevi: asitleri nötralize eder, tortuları dağınık halde tutar.
- Performans katkısı: asit nötralizasyonu, motor içini temiz tutar, çamur ve tortu kontrolü
- İmalatta kullanım yeri: motor yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 1,00 – 2,50
- Tipik görünüm: kahverengi
4. Dispersan (Dispersant)
- Kimyasal sınıfı: polibüten süksinimid (PIBSA)
- Görevi: tortuları askıda tutarak çökelmesini önler.
- Performans katkısı: tortu kontrolü, çamur oluşumunu önler, yağ ömrünü uzatır
- İmalatta kullanım yeri: motor yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 1,50 – 3,00
- Tipik görünüm: koyu kahverengi
5. Viskozite indeks geliştirici (VII)
- Kimyasal sınıfı: polimetakrilat (PMA) kopolimerleri
- Görevi: düşük sıcaklıkta akıcılığı, yüksek sıcaklıkta yağ film kalınlığını korumaya yardımcı olur.
- Performans katkısı: yüksek VI sağlar, sıcaklık değişimlerini önler, düşük sıcaklık akışkanlığı, yüksek sıcaklık stabilitesi
- İmalatta kullanım yeri: motor yağları, hidrolik yağlar
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,50 – 2,00
- Tipik görünüm: açık sarı
6. Akma noktası düşürücü (PPD)
- Kimyasal sınıfı: Pour Point Depressant (olefin kopolimerleri)
- Görevi: parafin kristallerinin büyümesini kontrol ederek düşük sıcaklık akıcılığını iyileştirir.
- Performans katkısı: düşük sıcaklıkta akma noktasını düşürür, zayıf kristal büyümesini önler
- İmalatta kullanım yeri: motor yağları, dişli yağları, hidrolik yağlar
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,05 – 0,30
- Tipik görünüm: berrak – açık sarı
7. Pas ve korozyon önleyici
- Kimyasal sınıfı: yağ asidi türevleri (sülfonatlar)
- Görevi: metal yüzeyleri pas ve korozyona karşı korur.
- Performans katkısı: pas önleme, korozyon direnci, metal koruma
- İmalatta kullanım yeri: tüm yağ tipleri
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,10 – 0,50
- Tipik görünüm: açık kahverengi
8. Köpük önleyici (Antifoam)
- Kimyasal sınıfı: silikon / organosiloksan
- Görevi: köpük oluşumunu önler veya hızla çökertir (hızlı hava ayırma sağlar).
- Performans katkısı: hava ayırması (air release), köpük kontrolü, sistem verimliliği
- İmalatta kullanım yeri: hidrolik yağlar, endüstriyel yağlar, türbin yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,01 – 0,05
- Tipik görünüm: berrak
9. Sürtünme modifiye edici (Friction Modifier)
- Kimyasal sınıfı: organik Mo / ester bileşikleri
- Görevi: sürtünmeyi azaltır, yakıt ekonomisi sağlar.
- Performans katkısı: yakıt ekonomisi, güç kayıplarını azaltır, sürtünme ve aşınmayı azaltır
- İmalatta kullanım yeri: motor yağları (özellikle yakıt ekonomisi)
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,10 – 0,50
- Tipik görünüm: açık sarı – kehribar
10. EP katkı (Extreme Pressure)
- Kimyasal sınıfı: sülfürize yağlar / fosfor bileşikleri
- Görevi: aşırı yük ve darbelere karşı koruma sağlar.
- Performans katkısı: yük taşıma kapasitesi, dişli ve yatak korunması, kaynaklanmayı önler
- İmalatta kullanım yeri: dişli yağları, ağır hizmet yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,10 – 1,00
- Tipik görünüm: koyu kahverengi
11. Metal deaktivatör (Sequestering Agent)
- Kimyasal sınıfı: amin / imidazolin türevleri
- Görevi: metal iyonlarını etkisizleştirerek yağ stabilizesi sağlar.
- Performans katkısı: oksidasyon stabilitesi, depo ömrünü uzatır, asit oluşumunu azaltır
- İmalatta kullanım yeri: tüm yağ tipleri
- Tipik görünüm: açık sarı
12. Demülsifiye edici (Demulsifier)
- Kimyasal sınıfı: noniyonik yüzey aktif maddeler
- Görevi: su ve yağın ayrışmasını hızlandırır.
- Performans katkısı: hızlı su ayırma, korozyon riskini azaltır, filtre tıkanmasını önler
- İmalatta kullanım yeri: hidrolik yağlar, dişli yağları, türbin yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,10 – 0,50
- Tipik görünüm: açık kahverengi
13. Ester / baz yağ iyileştirici
- Kimyasal sınıfı: esterler (diester, poliol ester)
- Görevi: yağın lubricity, solvency ve oksidasyon direncini artırır.
- Performans katkısı: yüksek film dayanımı, oksidasyon direnci, düşük uçuculuk
- İmalatta kullanım yeri: premium motor yağları, hidrolik yağlar
- Tipik dozaj (% ağırlık): 1,00 – 10,00
- Tipik görünüm: açık sarı
14. Tackiness / yapışma katkısı (Tackifier)
- Kimyasal sınıfı: polibüten / reçine türevleri
- Görevi: yağın metal yüzeyde daha iyi tutunmasını sağlar.
- Performans katkısı: metale kalıcılık, aşınma korunması, yüksek yük performansı
- İmalatta kullanım yeri: zincir yağları, açık dişli yağları, endüstriyel yağlar
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,50 – 2,00
- Tipik görünüm: kehribar – kahverengi
15. Renk verici (Dye)
- Kimyasal sınıfı: azo / metal kompleks boyalar
- Görevi: ürüne kimlik kazandırır, görsel kontrol sağlar (renk teknik performansı göstermez).
- Performans katkısı: ürün kimliği, karışımı ayırt etme, görsel kalite
- İmalatta kullanım yeri: tüm yağ tipleri
- Tipik dozaj: çok düşük (ppm)
- Tipik görünüm: kırmızı, mavi, yeşil, sarı, kahverengi
16. Kıvam artırıcı (Thickener — greslerde)
- Kimyasal sınıfı: lityum sabunu / kalsiyum sabunu
- Görevi: greslerde yapıyı oluşturur, yağın akmasını önler.
- Performans katkısı: mekanik stabilite, su direnci, yağ tutma kapasitesi
- İmalatta kullanım yeri: gres üretimi
- Tipik dozaj (% ağırlık): 3,00 – 15,00
- Tipik görünüm: bej – açık kahverengi
17. Seal sweller (keçe şişirici)
- Kimyasal sınıfı: ester / fosfat esterleri
- Görevi: keçelerin esnekliğini korur, yağ kaçaklarını azaltır.
- Performans katkısı: keçe uyumluluğu, yağ kaçaklarını önler
- İmalatta kullanım yeri: ATF, hidrolik yağlar, dişli yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,10 – 1,00
- Tipik görünüm: açık sarı
18. Korozyon önleyici (Copper Passivator)
- Kimyasal sınıfı: triazol / benzotriazol türevleri
- Görevi: bakır ve alaşımlı metalleri korozyondan korur.
- Performans katkısı: bakır korozyon kontrolü, renk ve parlaklık koruma
- İmalatta kullanım yeri: motor yağları, türbin yağları, hidrolik yağlar
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,05 – 0,20
- Tipik görünüm: açık sarı
19. Pas önleyici (Rust Preventive)
- Kimyasal sınıfı: amin / yağ asidi türevleri
- Görevi: depolama ve bekleme sırasında pas oluşumunu önler.
- Performans katkısı: depolama koruması, nem kaynaklı pas önleme
- İmalatta kullanım yeri: endüstriyel yağlar, metal işleme yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,05 – 0,30
- Tipik görünüm: açık kahverengi
20. Külsüz katkılar (Ashless Additives)
- Kimyasal sınıfı: organik bileşikler
- Görevi: kül oluşumunu önler, tortu ve tıkanmayı azaltır.
- Performans katkısı: düşük kül, temiz sistem, uzun ekipman ömrü
- İmalatta kullanım yeri: gaz motor yağları, kompresör yağları, türbin yağları
- Tipik dozaj (% ağırlık): 0,10 – 1,00
- Tipik görünüm: açık sarı – berrak
İmalatta katkılar nerede, ne amaçla kullanılır?
- Motor yağları: aşınma önleme, temizlik ve tortu önleme, oksidasyon kontrolü, viskozite stabilitesi, sürtünme azaltma, yakıt ekonomisi.
- Hidrolik yağlar: aşınma önleme, oksidasyon stabilitesi, pas/korozyon önleme, köpük kontrolü, su ayırma (demülsifiye), viskozite stabilitesi.
- Dişli yağları: EP (aşırı basınç) koruması, aşınma önleme, pas/korozyon önleme, köpük kontrolü, oksidasyon stabilitesi, yük taşıma kapasitesi.
- Türbin yağları: oksidasyon stabilitesi, pas/korozyon önleme, köpük kontrolü, su ayırma, demülsifiye, uzun yağ ömrü.
- Gresler: kıvam artırma (sabun), EP ve aşınma önleme, oksidasyon stabilitesi, su direnci, yağlama (tackiness), mekanik stabilite.
Katkı paketleri (örnek formülasyon aralıkları)
- API SN katkı paketi: ZDDP (AW), deterjan, dispersan, antioksidan, VII, PPD, friction modifier, demülsifiye edici, köpük önleyici, pas önleyici, seal sweller, diğerleri. Toplam dozaj: %8 – 12. Kullanım: benzinli.
- API CK-4 katkı paketi: ZDDP (AW), deterjan (yüksek BN), dispersan, antioksidan, VII, PPD, friction modifier, demülsifiye edici, köpük önleyici, pas önleyici, diğerleri. Toplam dozaj: %12 – 16. Kullanım: ağır dizel.
- ISO VG 46 hidrolik yağ katkı paketi: AW, antioksidan, pas önleyici, köpük önleyici, demülsifiye, VII, diğerleri. Toplam dozaj: %3 – 6. Kullanım: hidrolik sistem yağları.
- EP dişli yağı katkı paketi: EP katkı, AW katkı, antioksidan, pas önleyici, köpük önleyici, demülsifiye, tackifier, diğerleri. Toplam dozaj: %4 – 10. Kullanım: dişli yağları.
Renk referans tablosu (ASTM D1500)
- 0,5 — Berrak
- 1,0 — Açık sarı
- 1,5 — Sarı
- 2,0 — Açık kehribar
- 2,5 — Kehribar
- 3,0 — Orta kehribar
- 4,0 — Koyu kehribar
- 6,0 — Kahverengi
- 7,0 — Koyu kahverengi
- 8,0 — Çok koyu kahverengi
Katkı dozaj aralıkları (genel rehber)
- Çok düşük (ppm): 0,001 – 0,01
- Düşük (%): 0,01 – 0,10
- Orta (%): 0,10 – 1,00
- Yüksek (%): 1,00 – 5,00+
- Çok yüksek (%): 5,00 – 15,00+
Katkı yapısı (genel) — tipik
- Deterjan: %20 – 35
- Dispersan: %15 – 25
- AW / EP: %10 – 20
- VII: %5 – 10
- Antioksidan: %5 – 10
- PPD / diğer: %5 – 10
- Diğer: %5 – 10
- Değerler tipik aralıkları gösterir.
Önemli notlar
- Katkı paketleri birlikte çalışarak yağın çok fonksiyonlu korumasını sağlar.
- Katkıların doğru seçimi; performans, uzun yağ ömrü ve ekipman koruması için kritiktir.
- Daha yüksek dozlar her zaman daha iyi performans anlamına gelmez. Denge ve uyum esastır.
- Test yöntemleri (ASTM, OEM testleri) ile performans doğrulanmalıdır.
- Üretici teknik veri formları (TDS) ve güvenlik bilgi formları (SDS) dikkate alınmalıdır.
İlgili rehberler
Endüstriyel yağ viskozite ve uygulama matrisi
Endüstriyel yağlarda ISO VG seçim rehberi: VG 32 – 460 viskozite skalası, makine bazlı uygulama matrisi, karar ağacı ve ISO VG – SAE dönüşüm tablosu yer alır.
Gres yağları ve NLGI sertlik sınıfları rehberi
Gres seçim rehberi: NLGI 000 – 6 sertlik sınıfları, kalınlaştırıcı türleri, gres katkıları, sıcaklığa göre seçim, DIN 51825 kodu ve karışabilirlik tablosu.
Gemilerde kullanılan madeni yağlar
Gemilerde kullanılan sekiz yağ grubu: ana makine, silindir, hidrolik, dişli, türbin, kompresör yağları, gresler ve özel yağların görev ve kullanım yerleri.